Blog

  • Prawnicy Lawyer Line

    Czym jest utwór modowy? Czy produkt modowy może podlegać ochronie prawnoautorskiej?


    W rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. 1994 nr 24 poz. 83 ze zm.) przedmiotem prawa autorskiego możemy nazywać każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposoby wyrażenia utworu. Utwór stanowi rezultat intelektualnej pracy człowieka, który mimo ustawowej regulacji oraz licznych wypowiedzi doktryny w zakresie przedmiotu prawa wywołuje wiele kontrowersji. 

    Czy istnieje konkretna granica między tym, co uznajemy za utwór, a co nie? Definicja ustawowa nie rozstrzyga jednocześnie takich przypadków, gdy poziom twórczości powoduje istotne wątpliwości, czy dana kategoria może zostać uznana za utwór. Nie mamy do czynienia z jedna, przyjętą odgórnie ramą, a jedynie w doktrynie zostaje wskazany poziom twórczości, który może determinować czy można dany przedmiot zaliczyć do kategorii utworów. Warto podkreślić, iż zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 5.03.1971r. (CR 593/70, Legalis), SN wskazał, iż wartości dzieła nie stanowią determinanty uznania go za utwór lub nie.

    Czym jest w ogóle moda i czy możemy mówić o takim zjawisku jak „utwór modowy”? Przede wszystkim moda obejmuje takie kategorie jak odzież, obuwie, akcesoria, designe oraz perfumy. Pojęcie to jest bardzo szerokie, a owa dziedzina złożona w swej specyfice. Najprościej jest omówić ową kategorię posługując się ubraniem (odzieżą) jako przykładem.

    Czy ubranie może być utworem w rozumieniu art. 1 PrAut oraz podlegać ochronie prawnoautorskiej? Nie ma dzieła, które podlegałoby ochronie tylko dlatego, że należy lub nie do określonego rodzaju. Ochrona nie jest uzależniona od konkretnej kategorii czy dziedziny. Czynnikiem decydującym o niej jest wkład twórczy, który chociażby w małej ilości odnajdujemy w danym dziele. Odzież, konkretny ubiór, może być utworem w rozumieniu prawa autorskiego i tak samo jak w przypadku innych dziedzin, to również w modzie znajdujemy przykłady utworów. Utworem może być chociażby twórcze połączenie niechronionych ubiorów, o ile ma to charakter twórczy. Dane dzieło podlega zawsze indywidualnej ocenie, czy zawiera elementy twórcze. Poszczególne przypadki rozpatrywane są oddzielnie i zostaje zwrócona szczególna uwaga, czy „twórczość” została odnaleziona w dziele. Ocena taka zależna jest od konkretnej jurysdykcji i również w tym przypadku nie mamy jednolitości.

    Warto zauważyć, że przemysł modowy stanowi bardzo dynamiczną i specyficzną branżę. Jeszcze jakiś czas temu projektanci przygotowywali dwie kolekcje rocznie na wiosnę i lato oraz jesień i zimę. Tylko nieliczne firmy, najczęściej te najbardziej prestiżowe, mogą sobie pozwolić na takie dwa, duże wydarzenia w roku. Uzupełniają je najczęściej mniejszymi pokazami aktualnych kolekcji, tworzą mniejsze marki pod swoim brandem oraz nawiązując współpracę z innymi projektantami, domami mody, a również artystami takimi jak przykładowo malarze, architekci, graficy. Powód owych zmian możemy odnajdywać w sklepach „sieciówkach” uprawiających tzw. „fast fashion”, poprzez które wprowadzają nowe kolekcje nawet co 2-3 tygodnie. Mało która branża jest aż tak dynamiczna, ulega zmianom w tak szybkim tempie, a przy tym niesie za sobą wiele nieostrości oraz problemów w ocenie. Ta nieustanna zmienność determinuje przyjęcie pewnej strategii, określonego modelu ochrony „produktów modowych”.

    Utworami w dziedzinie mody mogą być na przykład desenie materiału, torebki, biżuteria, kostiumy teatralne. Pomimo tego, iż tak wiele kategorii możemy uznać za utwór prawnoautorski, to zdecydowanie trudniej będzie uznać za niego zwykły biały T-shirt, bez szczególnych elementów lub oryginalnego wzoru, a zdecydowanie prościej suknię haute couture stworzoną na zamówienie klientki.
    Każdy dom mody, producent, projektant, sklep powinien w sposób indywidualny rozpatrywać model ochrony we własnej firmie. Przykładowo jedna z najbardziej znanych sieciówek, Zara należąca do Inditex Group, jest jedną z najczęściej pozywanych marek o naruszenia prawnoautorskie. Coraz więcej słyszy się, że w ich budżecie został przewidziany odpowiedni kapitał na tego typu okoliczności, a firma dopuszcza się cyklicznie plagiatów prac znanych projektantów, jak również korzysta z fotografii oraz wizerunku osób do których nie nabyła wcześniej prawa.

    Reasumując: ochrona na gruncie prawa autorskiego powstaje automatycznie w momencie stworzenia utworu i nie ma konieczności dokonywania żadnych formalności ani ponoszenia dodatkowych kosztów. Branża modowa jest bardzo specyficzna i konieczne jest stworzenie takiego modelu ochrony, który będzie najbardziej zasadny, dopasowany i spełni oczekiwania w każdej firmie.

    Autor: Anna-Maria Sobczak

    Artykuł opublikowany w magazynie „Świat Butów” 06/2018.


    Wróć do bloga

Top

Kontakt

LAWYER LINE Sp. z o.o.

ul. Działowa 16/55

61-747 Poznań

kancelaria@lawyerline.pl

+48 577 138 800