Blog

  • Prawnicy Lawyer Line

    Likwidacja spółki z o.o. czy upadłość?


    Pojęcia likwidacji oraz upadłości bywają niekiedy mylone i stosowane zamiennie. Jednakże z prawnego punktu widzenia jest to duży błąd. Procedura likwidacji spółki uregulowana została w Kodeksie spółek handlowych z dnia 15 września 2000 r. (dalej: k.s.h.), natomiast postępowanie upadłościowe w odrębnej ustawie z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (dalej: p.u.). Instytucji tych nie należy więc ze sobą utożsamiać. Warto natomiast przyjrzeć się bliżej obu postępowaniom, bowiem cechują je odmienne przyczyny ich przeprowadzenia oraz cele. 

    Likwidacja oznacza całkowite zakończenie działalności gospodarczej, w wyniku czego spółka przestaje istnieć. Z różnych względów, czy to ustawowych, czy faktycznych, czasem okazuje się, że najbardziej opłacalnym rozwiązaniem dla wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i członków jej zarządu jest zakończenie bytu prawnego tej spółki. Wówczas konieczna staje się likwidacja. Ma ona na celu zamknięcie wszystkich spraw spółki i spieniężenie jej majątku. Spółka postawiona w stan likwidacji funkcjonuje nadal (lecz w ograniczonym zakresie) do dnia zakończenia postępowania likwidacyjnego i wykreślenia jej z rejestru przedsiębiorców KRS. W przypadku spółki z o.o. proces ten wymaga przeprowadzenia złożonej procedury, której zadaniem jest ochrona jej wierzycieli. Formalną likwidację trzeba przeprowadzić także wtedy, gdy spółka nie ma żadnych zobowiązań, a zatem jej kondycja finansowa jest dobra. Przyczyny likwidacji mogą być bardzo różnorodne i wynikać zarówno z ustawy, jak i umowy spółki. Przesłanki ustawowe wymienione zostały expressis verbis w Kodeksie spółek handlowych i są nimi m.in. podjęcie przez wspólników uchwały o rozwiązaniu spółki czy też uchwały o przeniesieniu siedziby spółki za granicę. Natomiast przyczynami określonymi przez wspólników w umowie spółki są najczęściej: utrata przez spółkę koncesji lub zezwolenia na prowadzenie działalności gospodarczej, ponoszenie przez spółkę straty przez wskazany w umowie okres, zrealizowanie celu spółki w przypadku tzw. spółek inwestycyjnych (tj. zawiązanych dla określonych transakcji lub przedsięwzięć), czy też po prostu upływ czasu, na który spółka została zawiązana. Przyczyną uzasadniającą likwidację spółki może być także znaczący oraz długotrwały konflikt pomiędzy wspólnikami, jeśli uniemożliwia on osiągnięcie celu spółki, a tym samym uzasadnia żądanie wspólnika o jej rozwiązanie przez sąd (art. 271 pkt 1 k.s.h.).

    Likwidatorami są co do zasady członkowie zarządu spółki, chyba że uchwała wspólników o rozwiązaniu spółki albo umowa spółki stanowią inaczej. Likwidatorów może również ustanowić sąd rejestrowy, jednakże wówczas takich likwidatorów tylko sąd rejestrowy może odwołać.

    W myśl art. 282 § 1 k.s.h. likwidatorzy powinni przeprowadzić tzw. czynności likwidacyjne, tj. zakończyć bieżące interesy spółki, ściągnąć wierzytelności, wypełnić zobowiązania i upłynnić majątek spółki. Nowe interesy mogą być wszczynane tylko wówczas, gdy jest to konieczne do ukończenia spraw w toku. W granicach swoich kompetencji, określonych powyżej, likwidatorzy mają prawo prowadzenia spraw spółki oraz jej reprezentowania. Ograniczenia kompetencji likwidatorów nie mają skutku prawnego wobec osób trzecich. Wobec osób trzecich działających w dobrej wierze czynności podjęte przez likwidatorów uważa się za czynności likwidacyjne. W myśl art. 277 § 1 k.s.h. do sądu rejestrowego należy zgłosić: otwarcie likwidacji, nazwiska i imiona likwidatorów oraz ich adresy, sposób reprezentowania spółki przez likwidatorów, a także wszelkie zmiany w tym zakresie, przy czym każdy likwidator ma prawo i obowiązek dokonania zgłoszenia. Po dokonaniu w/w czynności likwidacyjnych likwidatorzy powinni: sporządzić sprawozdanie finansowe na dzień poprzedzający podział między wspólników majątku pozostałego po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli i po zakończeniu likwidacji, ogłosić przedmiotowe sprawozdanie w siedzibie spółki oraz przedłożyć je sądowi rejestrowemu łącznie z wnioskiem o wykreślenie spółki z rejestru przedsiębiorców KRS. Sąd rejestrowy po rozpoznaniu wniosku wydaje postanowienie o wykreśleniu spółki z rejestru. Ustanie bytu prawnego spółki następuje z chwilą uprawomocnienia się tego postanowienia (art. 694(5) § 2 k.p.c.). Zatem w tym momencie spółka traci osobowość prawną i ulega rozwiązaniu.

    Upadłość ogłasza się natomiast w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Nie musi ona zawsze oznaczać zakończenia bytu prawnego spółki. W myśl bowiem art. 2 p.u. postępowanie upadłościowe należy tak prowadzić, aby roszczenia wierzycieli mogły zostać zaspokojone w jak największym stopniu, a jeśli racjonalne względy na to pozwolą – dotychczasowe przedsiębiorstwo dłużnika zostało zachowane. Spółka z o.o. nie ulega rozwiązaniu, w przypadku gdy postępowanie upadłościowe zostało zakończone w wyniku zaspokojenia wszystkich wierzycieli w całości lub zatwierdzenia układu, bądź też gdy postępowanie upadłościowe zostało umorzone lub uchylone (art. 289 § 2 k.s.h). Stosownie do art. 11 ust. 1, 1a i 2 p.u. dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, przy czym domniemywa się, iż dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeśli opóźnienie w wykonaniu tych zobowiązań przekracza trzy miesiące. Dłużnik będący osobą prawną bądź jednostką organizacyjną, nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny również wówczas, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące. Należy pamiętać o tym, iż dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie upadłościowym (tj. sądzie rejonowym – sądzie gospodarczym) wniosek o ogłoszenie upadłości (art. 21 ust. 1 p.u.). Powyższy obowiązek należy spełnić nawet wówczas, gdy przypuszczamy, iż sąd oddali wniosek ze względu na brak majątku niezbędnego do zaspokojenia kosztów postępowania. Niezgłoszenie w terminie wniosku o upadłość przez członków zarządu spółki może spowodować: ich odpowiedzialność odszkodowawczą (art. 21 ust.3 p.u., w przypadku członków zarządu spółki z o.o. podstawą prawną jest również 299 k.s.h.); zakaz prowadzenia działalności gospodarczej (art. 373 p.u.); odpowiedzialność karną (art. 586 k.s.h.); oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej, jeżeli sąd upadłościowy ustali, że w okresie 10 lat od dnia złożenia wniosku  konsument, który wnosi o ogłoszenie upadłości, był członkiem zarządu i nie złożył wniosku o ogłoszenie upadłości pomimo, iż ciążył na nim taki obowiązek (art. 491(4) ust. 2 pkt 3 p.u.). Warto również zaznaczyć, iż wraz z wnioskiem o ogłoszenie upadłości należy złożyć liczne załączniki zgodnie z wymogami ustawy. Ich brak lub przedłożenie niezgodnie z wymogami, skutkuje wezwaniem sądu do uzupełnienia braków w terminie siedmiu dni pod rygorem zwrotu wniosku. Nieuzupełnienie albo niewłaściwe uzupełnieni wniosku w tym terminie spowoduje zwrot wniosku, a to w konsekwencji oznacza, że wniosek nie został w ogóle wniesiony. Powtórne złożenie wniosku nie uwolni członków zarządu od odpowiedzialności, jeśli w międzyczasie upłynie 30-dniowy termin na jego wniesienie.

    Zmiany w prawie upadłościowym i restrukturyzacyjnym 

    Do naczelnych zasad prawa upadłościowego, które kształtują skutki ogłoszenia upadłości i prowadzenie postępowania upadłościowego należą m.in. zasada optymalizacji postępowania, zgodnie z którą postępowanie należy prowadzić tak, żeby roszczenia wierzycieli mogły zostać zaspokojone w jak najszerszym zakresie oraz zasada zachowania przedsiębiorstwa dłużnika, w myśl której, jeżeli racjonalne względy na to pozwolą, dotychczasowe przedsiębiorstwo dłużnika powinno być zachowane (art. 2 p.u.). Realizacji powyższych dyrektyw służy szereg zmian wprowadzonych w dziedzinie prawa upadłościowego i naprawczego (obecnie restrukturyzacyjnego), które weszły w życie dnia 1 stycznia 2016 r.

    Przede wszystkim dokonano formalnego rozdzielenia instytucji upadłości i restrukturyzacji, bowiem regulacja dotycząca postępowania naprawczego, uregulowana dotychczas w ustawie – Prawo upadłościowe i naprawcze przeniesiona została do nowej ustawy z dnia 15 maja 2015 r.  – Prawo restrukturyzacyjne. W konsekwencji tej zmiany ustawa – Prawo upadłościowe i naprawcze zyskała nową nazwę: Prawo upadłościowe. Celem nowelizacji regulacji upadłościowych i naprawczych było zapewnienie skutecznych instrumentów, pozwalających na przeprowadzenie restrukturyzacji przedsiębiorstwa dłużnika bez jego likwidacji.

    Wejście w życie ustawy – Prawo restrukturyzacyjne spowodowało uchylenie w treści dawnej ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze dotychczasowych przepisów dotyczących układu i upadłości układowej. Przyjęte rozwiązania normatywne kładą przede wszystkim nacisk na postępowanie restrukturyzacyjne jako podstawowe narzędzie stosowane w sytuacji zagrożenia niewypłacalnością bądź niewypłacalności. Dokonane rozdzielenie instytucji nie jest jednak zupełne, bowiem do ustawy – Prawo upadłościowe dodana została instytucja układu w upadłości (art. 266a i następne p.u.), co było podyktowane potrzebą zapewnienia elastyczności rozwiązań prawnych. W konsekwencji, również w postępowaniu upadłościowym może zostać zawarty układ z wierzycielami.

    Obowiązująca od stycznia 2016 r. nowelizacja wprowadziła także zupełnie nową instytucję, nie znaną wcześniej prawu upadłościowemu i naprawczemu tzw. przygotowanej likwidacji majątku upadłego. Została ona uregulowana poprzez dodanie działu VII do ustawy – Prawo upadłościowe (art. 56a i następne). W systemie prawa anglosaskiego nazywana jest tzw. likwidacją Pre – pack. Zasadniczym celem przygotowanej likwidacji jest szybsze oraz pełniejsze zaspokojenie wierzycieli, a także skrócenie czasu trwania postępowania upadłościowego. Zgodnie z art. 56a ust. 1 p.u. polega ona na sprzedaży przedsiębiorstwa upadłego lub jego zorganizowanej części bądź też składników majątkowych stanowiących znaczną część przedsiębiorstwa na warunkach określonych we wniosku dołączonym do wniosku o ogłoszenie upadłości. Instytucja przygotowanej likwidacji oznacza zatem ogłoszenie upadłości przy jednoczesnym zachowaniu ciągłości funkcjonowania przedsiębiorstwa, bowiem szybka sprzedaż przedsiębiorstwa ma na celu umożliwienie dalszego prowadzenia działalności gospodarczej przez nabywającego inwestora.

    Jak wynika z powyższej analizy zagrożenie niewypłacalnością (bądź niewypłacalność) nie zawsze musi oznaczać likwidację spółki, ponieważ rozwiązania prawne przewidziane w prawie upadłościowym i restrukturyzacyjnym dają możliwość uzdrowienia jej kondycji oraz pomimo trudności finansowych, pozostania na rynku.

    Jakie są główne różnice pomiędzy likwidacją spółki a jej upadłością?

    Likwidacja prowadzona jest przez wspólników, a jedynie wyjątkowo przez sąd – wówczas rozwiązanie spółki na podstawie art. 271 k.s.h. następuje w trybie procesu. Upadłość z kolei może być prowadzona wyłącznie przez sąd upadłościowy i tylko on może o niej zadecydować.

    Przyczyny likwidacji mogą być różnorodne i wynikać zarówno z ustawy, jak i umowy spółki. Natomiast przesłanka upadłości została wyraźnie wskazana w ustawie i jest nią niewypłacalność dłużnika. W związku z powyższym, likwidacja stanowi zwykły sposób zakończenia bytu prawnego spółki, której kondycja finansowa może być całkiem dobra, a upadłość ogłasza się w stosunku do podmiotu, który zaprzestaje spłacać swoje zobowiązania. Należy pamiętać, iż decyzja, czy ogłosić upadłość, czy rozpocząć likwidację nie jest wolnym wyborem członków zarządu, bowiem w razie zaistnienia stanu niewypłacalności zarząd jest obowiązany złożyć w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości w terminie trzydzieści dni od chwili jego powstania.

    W razie likwidacji, majątek spółki w dalszym ciągu pozostaje jej własnością, którą reprezentują likwidatorzy. W przypadku upadłości, majątek spółki wchodzi w skład masy upadłości, którą reprezentuje syndyk.

    Warto również pamiętać o regulacji zawartej w przepisach art. 313 p.u. Zgodnie z ust. 1 tego art. sprzedaż dokonana w postępowaniu upadłościowym ma skutki sprzedaży egzekucyjnej, a nabywca składników masy upadłości nie odpowiada za zobowiązania podatkowe upadłego. W myśl ust. 2 sprzedaż nieruchomości powoduje wygaśnięcie praw oraz praw i roszczeń osobistych ujawnionych przez wpis do księgi wieczystej lub co prawda nieujawnionych w ten sposób ale zgłoszonych sędziemu-komisarzowi w odpowiednim terminie. Jak wynika z powyższego, sprzedaż nieruchomości dokonana w postępowaniu upadłościowym skutkuje wygaśnięciem praw obciążających nieruchomość upadłego, w tym wszystkich hipotek (w mocy pozostają jednak: służebność drogi koniecznej, służebność przesyłu oraz służebność ustanowiona w związku z przekroczeniem granicy przy wznoszeniu budowli lub innego urządzenia). Kwestia ta ma kluczowe znaczenie z perspektywy kupującego, bowiem w myśl art. 65 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, hipoteka obciąża nieruchomość także po jej sprzedaży. Ustawodawca nie wprowadził analogicznego uregulowania dla spółki w likwidacji. W konsekwencji, w razie sprzedaży przez spółkę w likwidacji nieruchomości, których jest właścicielem, posiadających wpisy w dziale III lub IV księgi wieczystej, wpisy te pozostaną w księdze po dokonaniu transakcji.

    Jakie są wzajemne korelacje pomiędzy postępowaniem likwidacyjnym a upadłościowym?

    Co do zasady jeśli chcemy zakończyć byt prawny spółki musimy przeprowadzić postępowanie likwidacyjne uregulowane w k.s.h., które skutkuje wykreśleniem spółki z rejestru przedsiębiorców KRS. Natomiast likwidacji nie przeprowadza się, jeśli sąd ogłosi upadłość, wówczas bowiem postępowanie upadłościowe zastępuje likwidację i także prowadzi do wykreślenia spółki z rejestru przedsiębiorców KRS. W myśl art. 289 § 1 k.s.h. w razie upadłości spółki jej rozwiązanie następuje po zakończeniu postępowania upadłościowego, z chwilą wykreślenia z rejestru, a wniosek w przedmiocie wykreślenia spółki z rejestru składa syndyk. W sytuacji gdy ogłoszenie upadłości nastąpiło w okresie likwidacji spółki, to umorzenie lub uchylenie postępowania upadłościowego albo zawarcie układu z wierzycielami w toku tego postępowania powoduje, że spółka wraca do etapu postępowania likwidacyjnego. W praktyce może się jednak zdarzyć, iż wniosek o ogłoszenie upadłości zostanie przez sąd oddalony. Obligatoryjnie nastąpi to wówczas, gdy majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania lub wystarcza jedynie na zaspokojenie tych kosztów. Ponadto sąd może oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości, w razie stwierdzenia, iż majątek dłużnika jest obciążony hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską, w takim stopniu, że pozostały jego majątek nie wystarczy już na zaspokojenie kosztów postępowania.

    W przypadku oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości, zasadniczo musimy jeszcze przeprowadzić postępowanie likwidacyjne, aby zakończyć funkcjonowanie spółki. Czy zawsze? Nie, bowiem od stycznia 2016 r. istnieje możliwość zakończenia bytu prawnego spółki bez konieczności przeprowadzania procedury likwidacyjnej. Zgodnie z art. 13 ust. 2a p.u. oddalając wniosek o ogłoszenie upadłości, sąd ustala, czy materiał zgromadzony w sprawie daje podstawę do rozwiązania podmiotu wpisanego do KRS bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego. Przepis ten dotyczy łatwiejszej eliminacji martwych podmiotów z KRS. Jeżeli sąd upadłościowy ustali, iż spółka nie posiada zbywalnego majątku oraz zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, dając temu wyraz w orzeczeniu, wówczas może stanowić to podstawę do wykreślenia spółki z rejestru przedsiębiorców KRS przez sąd rejestrowy.


    Wróć do bloga

Top

Kontakt

LAWYER LINE Sp. z o.o.

ul. Działowa 16/55

61-747 Poznań

kancelaria@lawyerline.pl

+48 577 138 800